Fatih’in Şâhi Topları
Fatih Sultan Mehmed çizimlerini bizzat kendisinin yaptığı devrin en büyük topunu evvelce Bizans hizmetinde bulunan Urbain isimli bir Macar yahut Ulah mühendisine, döktürmüştü. Bu topun Edirne’de dökülmesinde Mimar Muslihiddin Ağa , Saruca Paşa ve Urbain beraber çalışmışlardı.
İngiltere, Portsmouth, Fort Nelson'da Sergilenen Top
Üç ayda dökülen bu topun büyüklüğü ve çapı hakkında muasır tarihçiler muhtelif bilgiler vermektedirler. Françes; uzunluğu 5,5 metre, dış çevresi 2 metre 74 cm (9 kadem), yarı çapı 92 cm (kutru 3 kadem ) ağırlığı 18 ton kadardır demektedir. Top 544 kg (1200 libre) bazılarına göre de 680 kg (1500 libre) gülleler atıyor, bu gülleler 1,883 km (1 mil) mesafeye kadar giderek 1 metre 83 cm (6 kadem) derinliğinde toprağa gömülüyordu. Topun sesi 24 km ( 13 mil) mesafeden duyulmaktaydı.
Şahî adı verilen bu topların Edirne’de atış denemeleri öncesi, halkın heyecan ve korkuya kapılmamaları için şehre tellallar salınmış çıkacak dehşetli gürültünün sebebi önceden haber verilmişti.
Urbain’in döktüğü top ve diğer toplar 1452 senesi Ocak ayının sonlarında Edirne’den yola çıkarılmış ve ancak iki ay sonra İstanbul önlerine getirilebilmişti.
Büyük topun önünde Kraç Bey kumandasında on bin akıncı süvarisinden mürekkep bir kol gidiyor topu otuz, bazılarına göre elli veya atmış çift öküz müşkülatla çekiyordu.
Fatihin toplarından birisi Kırım Savaşı sırasında Çanakkale’de bulunmaktaydı. İngilizlerin alakasını çeken bu top General Sir John Lafroy’un yoğun girişimleri ve birçok müracaatları sonunda 1868’de Sultan Abdülaziz zamanında İngiltere’ye Kraliçe Victoria adına hediye edilmiş ve Londra kulesinin avlusunda teşhire konulmuştur. Bu gün kraliyet silah Koleksiyonunun bir parçası olan top Portsmouth şehrinde Fort Nelson top sergisinde ziyaret edilmektedir.
—
Şahi Topu
Bibliyografya:
Haluk Şehsuvaroğlu, Asırlar Boyunca İstanbul, Cumhuriyet’in Tarih İlavesi
Şelçukîlerden Osmanlılara Türkiye 
Yukarıda sözü edilen topun, altındaki yazıyla ilgisi yoktur. Resimdeki iki parçalı ve vidalı topu döken Macar Urban olmadığını biliyoruz. Çünkü, namlu ağzında yapanın ismi ve yapılış tarihi yazıyor: “Allahın yardımıyla Sultan Murad oğlu Sultan Mehmed Han. Münir Ali, Recep 868″
Ayrıca, top da Kraliçe Elizabeth’e değil, Victoria’ya hediye edilmiştir. Abdülaziz’in Paris ve Londra yolculuğu sırasında bu top kendisinden ısrarla istenmiştir.
Leh, Ulah yahut Macar asıllı olduğu tartışmalı olan dökümcü Urban (Vrabain) meselesi üzerinde pek çok spekülasyonlar yapılan bir konudur.
Halkondil; Urban’ın döktüğü toplardan birisinin atıldığı sırada parçalanarak Urban’ı öldürmüş olduğunu rivayet eder. Hammer’de rivayeti Halkondil’den alarak Macar Urban’ın top denemesi sırasında parçalanarak öldüğünü yazar. İ. Hami Danişmend, Reşat Ekrem koçu gibi müelliflerde bu iki kaynağı dayanak göstererek bu görüşü savunurlar ve dolayısı ile Urban ustanın top dökümlerine hiçbir katkısı olmadığını iddia ederler. Fakat bu görüş muteber değildir.
Bakınız:
Fetih ve Fatih, İsmail Hami Danişmend, Timaş Yayınları, 2008 ,s.39,40,41
Tarihî hakikatler , İsmail Hami Danişmend, Tercüman tarih ve kültür yayınları, 1979, C.1 , s442-444
Fatih Sultan Mehmed, Reşat Ekrem Koçu, Tarih ve tarih romanları serisi, C.4 Kervan Yayınları, 1973, s.64
Zira elimizdeki Fatih’in vakfiyesi kaydı bunun doğru olmadığını ve Urban ustanın fetihten sonra da hayatta olup Okmeydanı’nda Güreşçiler tekkesi civarında evleri bulunduğunu göstermektedir (Evkaf, no 1872)
Bazı kaynaklar ise daha temkinli yaklaşarak dökümcü Urban ustanın sadece top dökümlerine nezaret ettiğini söylerler.
Bakınız:
Resimli-haritalı mufassal Osmanlı tarih, Bir heyet tarafından yazılmıştır C.1, s407
(Burada Urban Ustanın sadece döküme nezaret ettiği kayıtlıdır. ((Bu kitap E-kutuphane bölümümüzde mevcuttur))
Bazı müellifler ise Dukas’ı kaynak göstererek Şahi toplardan birisinin Urban Usta tarafından döküldüğünü fakat bu topun kuşatmada fazla ısınarak yarıldığını ve kullanılamayacak hale geldiğini yazarlar.
Bakınız:
Birincil kaynaklardan Osmanlı tarihi Kayı II, Ahmet Şimşirgil, Şems yayınları, IST 2006, s.126
Ancak genel görüş Şâhi topunu dökenler arasında Urban ustanın bulunduğu şeklindedir. Bu konuda Prof. Feridun Emecen “ İstanbul’un fethi olayı ve meseleleri “ adlı kitabında gayet açıklıkla Urban’ın çalışmalarını anlatır. (İstanbul’un fethi olayı ve meseleleri, Feridun M. Emecen, Kitabevi yayınları, IST 2003, s37-38, ayrıca dizin kısmından- Urban/ Vrahan s.108 )
Binaenaleyh pek çok tarihçi ve araştırmacı da Urban ‘ın Şâhi topların dökümüne bulunduğunu ortaya koymuştur.
Bakınız:
XIV. – XVI. Asırlarda Avrupa Ateşli Silah Teknolojisinin Osmanlılara Aktarılmasında Rol Oynayan Avrupalı Teknisyenler (Tâife-i Efrenciyân) , Salim Aydüz , Belleten, Cilt: LXII, Sayı: 235, Aralık 1998 s.817
Tophâne-i Âmire ve Top Döküm Teknolojisi , VII. Dizi, Sayı: 215, 2006 , Salim AYDÜZ , s.170,171,172
Büyük fetih, Cahid Okurer, İstanbul Fetih Derneği Yayınları No 1, ist 1953,s.25
Topçuluk Tarihi, Muzaffer Erendil, Gnkur. Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı yayınları, Genelkurmay Basımevi ANK. 1988,s60,61,62
Fatih’in sikke ve madalyaları, İbrahim Artuk, Cevriye Artuk, İstanbul Fethinin 500üncü Yıl Dönümü Kutlama Yayınlarından, Belediye Matbaası, 1946 s.11,12,13
Tarih boyunca Türk toplumunda silâh kavramı ve Osmanlı İmparatorluğunda Kullanılan Silahlar, T. Nejat Eralp, Atatürk Kültür Merkezi yayını, 1993, s.115
Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, IRCICA, IST 1999 ” Osmanlı İktisadi Yapısı, Sanayi- Ağır Sanayi – Tophane-i âmire” Mübahat S. Kütükoğlu s.620 Ayrıca dizin 850 (Urban)
Osmanlı tarihi, İ. H: Uzançarşılı, Kuruluştan İstanbul’un fethine kadar (1947), ttk, 1947 c 1 s.460-480
Birinci Askeri Tarih Semineri bildirileri, Nurettin Tursan, Burhan Göksel, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, 1983, C1.s.132
Tarihi, kültürü ve sanatıyla VII. Eyüpsultan Sempozyumu, İrfan Çalışkan, Eyüp Belediyesi Kültür ve Turizm Müdürlüğü, IST 2003, s.30
Ayrıca Türk Ansiklopedisi C.7 Urban maddesinde sarih bilgi mevcuttur.
Dönemim kaynaklarında da bu konuda bilgi bulmak mümkündür. Bakınız :
Kritobulos d’Imbros, History of Mehmed the Conqueror, Princeton 1964 , ( Kritovulos, Tarihi Sultan Mehmed Han-ı Sani , İstanbul’un Fethi)
Dukas, Bizans Tarihi, çev. VL. Mirmiroğlu, s.152
Lütfi Paşa , Tevarih-i Âl-i Osman, Çev. Kayhan Atik , s. 406-440
Urban’ın dökümcülüğü ve Şahi toplarını döküp dökmediğinden ziyade bu meseleden çıkarılacak daha önemli bir ders vardır. O da Osmanlıların ilmi ve teknik konularda ki açık tutumlarıdır. Dini ve milliyeti ne olursa olsun ilim ve fen adamlarından istifade etmeleri ve onların hakkını fazlasıyla vermeleridir. Nitekim Bizanslı Tarihçi Dukas bu konuda “Şayet imparator Urban’a Ormanlılarının verdiğinin dörtte birini verseydi kesinlikle gitmezdi” derken bu gerçeği göstermektedir.
Daha geniş bilgi için ,
Mücteba İlgürel, İstanbul’un fethinde Osmanlı topçuluğu, Tarih ve Medeniyet Dergisi, Mayıs1994 sayı3 sayfa 20-23 ( Bu dergi sitemiz DERGİ bölümüne en kısa zamanda eklenecektir)
Top’un Sultan Abdülaziz’in Avrupa seyahati sırasından kendisinden ısrarla istendiği doğrudur. Fakat bundan netice alınamamıştır. 1857 deki bu girişimden sonra General Sir John Lafroy defaatle müracatlarda bulunmuş sonunda 1868’de hediye edilmiştir. Burada zûhul vaki olmuş, Elizabeth değil ( ki 250 sene fark var) Victoria adına hediye edilmiştir. (Arms & Armament, an Historical Survey of the Weapons of the British Army, London George Harrap 1945) düzeltme yapılmıştır. Teşekkürler.
yetkin işcen..
yazdığının sadece bir bölümüne değinmek istiyorum zaten videonn üstünde yazan yazıdada victoria ya hediye edildiği şeklinde geçmiştir ve abdülazizden aldığı teyit edilmiştir yanlış okumuş olabilme ihtmalini düşünerekten uyarmayı kendimce makul gördüm.
Teşekkür Ederiz…
Yorumu yapan "Yetkin İşcen." o kısımda haklıydı. Zuhulen yanlış yazılmışdı. Uyarısıyla gerekli düzeltme yapıldı.
İyi çalışmalar..
bu belgeselin adı ne ? tamamı var mı ?
yahu bu belgeselin tamamının adı ney lütfen söyleyin ? videoyu siz eklediniz sonuçda
Yazıdaki video "Geçmişten Günümüze Ateşli Silahlar" adlı belgeselden alınmıştır. Belgeselin tamamı sitemizde mevcuttur.
Buradan izleyebilirsiniz:
http://tarihvemedeniyet.org/2009/12/gecmisten-gun...
Buradan bilgisayarınıza indirebilirsiniz:
http://rapidshare.com/users/XCJGYW
bızım ulkemızde de varmı pekı bu toptan yada kactane var.varsa nerde sergılenıyor
feti müze sinde karşıda