ust
Tarih

Dünya Tarihi, Eski Türk Tarihi, İslam Tarihi, Osmanlı Tarihi, Çağdaş Tarihi

Medeniyet

Kültür-Sanat, Tarih Bilim, Tarih-Din, Tarih-Muftak, Tarih-Giyim, Tarih Mimari, Yaşam

Belge-Vesika

Tarihi Arşiv belgeleri, Mecmua nüshaları, Taştan vesikalar, Kitabe ve Yazıtlar

Harita

Tarih coğrafi haritalar, Tarih Atlaslar, Tarih planlar, Tarih Arşiv, Tarih haritalar

Video

Tarih Belgeseli, Tarih Film, Söyleşi, Röportaj, Tarih Marş, Mehter ve Musiki

Türklerde ve Osmanlılarda Arma – Osmanlı Arması

Arma ilk osmanli armasi
II. Mahmud zamanında kullanılan Osmanlı armasının ilk şekli

Arma silah anlamına gelmekte olup denizcilik terimleri arasında kullanımı yaygındır. Istılahi anlamı ise, bir şahsa bir aileye bir şehre, bir hükümdar veya devlete mahsus ve değişik anlamlar ifade eden renkli, şekilli alamet demektir. Türkçe de arma sözcüğünün hem kelime hem de ıstılahî manası kullanılmaktadır. Fakat silah anlamında kullanılabilmesi için özellikle 3 parça silah (tüfek, kılıç, mızrak) olması ve duvarda asılı durması gerekir. Bu manadaki armanın eski Türkçe karşılığı ise ”ongun”dur. Farsça  “nişan” ve Arapça “alâmet” de aynı anlama gelmektedir.

Türklerde Avrupa da yaygın olduğu şekilde bir arma usulü bulunmamakla  birlikte, arma olarak kabul edilebilecek bazı nişan ve alametler vardır. Ancak Türk boylarında arma olarak hangi şekil ve nesnelerin kullanıldığına dair pek fazla malumat yoktur. Fakat arma yerine kullanıldığını söyleyebileceğimiz tuğ, bayrak ve tuğra mevcuttur.

Tuğ, adet bakımından hanın alâmeti hüviyetindeydi. Hakan yani hanların hanı, dokuz tuğ sahibiydi.  Tuğ Osmanlılarda aynı hususiyeti muhafaza ederek kullanılmıştır. Padişah yedi, sadrazam beş, vezirler üç, beylerbeyi iki sancak beyleri ise bir tuğ sahibiydiler.

arma-i osmani
II. Abdülhamid döneminde Osmanlı Arması

Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânü Lügati’t-Türk adlı eserinde, savaşta hanın yanında çalınan kös veya davul olarak mana verdiği tuğ, genel olarak kumaş veya atkuyruğundan yapılmış bayrak anlamı taşımaktadır.

Hemen hemen bütün Türk boylarında görülen kumaştan yapılmış bayrakların üzerinde bulunan şahin, kurt başı, hilal ve ay yıldız gibi şekiller birer arma hüviyetindedir. Sultan II. Mahmud zamanında ilk olarak tanzim edilen Osmanlı Arması Sultan Abdülmecid ve Sultan II. Abdülhamid zamanlarında yeniden düzenlenerek “Osmanlı Arması” ihdâs edimlş ve kullanımı yaygınlaştırılmıştır.  Bu armalar inşa edilen bazı binalara naşk edildiği gibi 1914’de Londra’da basılan 1 kuruşluk pulların üstüne de tab edilmiştir.  Sultan II. Abdülhamid zamanında son şekli almış olan Osmanlı armasının muhteviyatı şöyledir:

Armanın göbeğini beyzî (oval) şeklinde olan ve “kalkan” tabir edilen bir şekil teşkil eder. Ortasında bir gül motifi vardır.  Etrafına “Abdülhamid Han Melikü’Devleti’l Osmâniye el Müstenid Bi Tevfîkâti’r Rabbaniye” ibaresi yazılmıştır.

arma sultan hamidin hususi armasi

II. Abdülhamid'in kendi hususi arması

Beyzî şeklin yüzünde iki hilal, on altı yıldız, üstünde sorguçlu bir kavuk, iki yanında biri kırmızı (Türk bayrağı) biri yeşil (Hilafet sancağı) ay yıldızlı iki bayrak, bayrakların üzerinde birer mızrak ve armanın üst tarafını teşkil eden güneş şualarının ortasında padişah tuğrası bulunmaktadır.

Sol tarafta sengü, teber (balta) tabanca çiçekler küçük bir topuza asılı terazi, terazinin altında iki kitap;  sağ tarafta iki teber, bir mızrak, iki kılıç, bir top ve bir kalkan bulunmaktadır.

Beyzî şeklin altında ikinci bir küçük arma iki ok, bir sadak ( ok torbası ) ve meşale vardır. Armanın en altında motiflere asılmış beş nişan bulunur.

Saltanatın ilgası ve cumhuriyetin ilanı ile Osmanlı arması da kaldırılmıştır. 1927 yılında açılan bir müsabakayla “Türkiye Arması” tesisi cihetine gidilmiş, ancak birinci gelen Namık İsmail’in arması resimleştirilmemiştir.

7 Yorum »

  • müteverrih diyor ki:

    Arma hakkında daha ayrıntlılı bilgi için bkz:
    Mehmet Zeki Kuşoğlu. Osmanlı arması : üç padişah bir arma

  • Osmanlı Arması diyor ki:

    Osmanlı Armasının değişik şekillerinin varlığından haberdardım ancak sitenizdeki türlerini ilk defa gördüm. Güzel bir çalışma olmuş. Sitenizi yeni keşfettim, bundan sonra takip edeceğim. İyi Çalışmalar..

  • abdullah diyor ki:

    geç osmanlı devrinde, sultan abdülaziz ve sultan ikinci abdulhamid devrinde armalarda silahların arttığı görülmekte. bu da osmanlı'nın askeri açıdan avrupanın "geride" kalmasına matuf. zaten değil mi ıslahatların askeriyeden başlaması buna delalet ve bu meyanda değil mi askerin artık kendini modernleştiric kurum olarak addetmesi buna hüccet.

  • Y.Sahan diyor ki:

    Iyi aksamlar:

    Ben istanbuldan osmanliya ait bir huccet aldim. Isiga tutugunda uc tane yukardan asaga buyukten kucuge baski olan Hilal var . Bu uc hilal isiga tutugunda gorunuyor.
    Hilal ne anlama geldigini bilmek istiyorum ve huccette ne yazdigini ogrenmek istiyorum.

    bana bu konuda yardimci olabilirmisiniz.

    Y.Sahan Hollanda

    Bana bu konuda y

    • Murat Aktaş diyor ki:

      Hilâl Müslüman devletlerin bayraklarında bulunur, İslâm'ı sembolize eder, ayrıca Arapça'da yazılışı "Allah" kelimesi ile benzerlik gösterdiği için de tercih sebebidir…

      • Poscan diyor ki:

        Hilal, yıldız vb semboller güneş ay ve yıldızların kutlu sayıldığı eski Türk dininden gelmedir.Nitekim Göktürk döneminden kalma paralar üzerinde hilal ay ve yıldız sembollerine rastlamak mümkündür.

        Fakat Türkler bu sembolleri islamlaştıktan sonra da muhafaze etmiş, zamanla islam coğrafyası himayeleri altında girince de bu sembol islam dünyasına teşmil olmuştur.

        Gerçekte islamiyetin hristiyanlıktaki veya yahudilikte olduğu gibi bir sembolü yoktur, gereği de yoktur.

Yorum Yazın