ust
ust_sol
Tarih

Dünya Tarihi, Eski Türk Tarihi, İslam Tarihi, Osmanlı Tarihi, Çağdaş Tarihi

Medeniyet

Kültür-Sanat, Tarih Bilim, Tarih-Din, Tarih-Muftak, Tarih-Giyim, Tarih Mimari, Yaşam

Belge-Vesika

Tarihi Arşiv belgeleri, Mecmua nüshaları, Taştan vesikalar, Kitabe ve Yazıtlar

Harita

Tarih coğrafi haritalar, Tarih Atlaslar, Tarih planlar, Tarih Arşiv, Tarih haritalar

Video

Tarih Belgeseli, Tarih Film, Söyleşi, Röportaj, Tarih Marş, Mehter ve Musiki

Matbamızın İlk Sözlüğü Vankulu Lugati

İlk Türk matbacısı İbrahim Müteferrika’nın ilk bastığı eser olan Vankulu Lügati hala bazı konularda müracat edilen bir eserdir.

Van doğumlu olduğu için Vani Mehmed Efendi veya  Vankulu lakabıyla anılan bilgin Kanuni Süleyman, II. Selim ve III. Murad devirlerinde yaşamış, ve ilmiye sınıfının  pek çok kademesinde görev almıştır.

Tahsili hakkında ayrıntılı bilgi yoktur fakat tercüme ettiği eserlerden Arapça ve Farsçayla hayli ilgili olduğu anlaşılmaktadır.Medresede müderrisliğinde, Rodos ve Manisa müftülüklerinde, Kütahya, Medine kadılıklarında bulunmuş Nisan 1592’de burada vefat etmiştir.

Bu görevlerinin yanında edebi eserleri de vermiştir. İmam-ı Gazali’nin Kimyâ-i Seadet adlı eserini Farsçadan Türkçeye tercüme eden Vankulu hiç şüphe yok ki zengin edebi hayatı içerisinde asıl şöhreti El Cevheri’nin “El Şihah” adlı eserini mükemmel bir şekilde Vankulu lügati adıyla Türkçeye çevirmesiyle kazanmıştır.

Bu eser, ilk Türk matbaacısı İbrahim Müteferrika’nın 1728’de bastırdığı ilk eserlerden biridir ki 1774’te ikinci baskısı yapılmıştır.  Bu eserde kelimeler, asıllarının son harflerine ve son harfleri aynı olan kelimelerde birinci ve ikinci harflerine göre tertiplenerek karşılıkları yazılmıştır. Birçok şerhleri ve hâşiyeleri vardır.

Cevheri, asıl adı Ebu Nasr İsmail olup Türk kökenli meşhur bir lugatçidir. Otrar şehrinde doğmuştur. Bağdat, El-Cezire, Suriye, hatta Hicaz’a kadar seyahat etmiş, ardından Rey, Nişabur, Horasan üzerinden doğuya dönmüştür. Bundan sonra kendisi lisan ve hüsnühat çalışmalarına vermiştir. Yazısı çok meşhur olarak yazdığı eserler yüksek meblağlara satılmıştır.

…  …  …

Rivayete göre 1003 bazılarına göre 1008  tarihinde iki kapı kanadını kendisine kanat yaparak uçmayı denemek için evinin veya eski bir caminin damından atlayıp yere çakılarak ölmüştür. Tac ül – Lüga ve Şihahül Arabiyye (El Şihah) ismindeki büyük kamus en meşhur eseridir. Tesadüf edilen bazı ufak yanlışlara rağmen bu eser, Firuzabadi kamusundan daha doğru sayılır.

  • Vankulu Lugati - Orjinal Müteferrika Baskısı
  • Bibliyografya:
    Suphi Furat “Vankulu”, İ.A. Meb, Eskişehir, 2001, s.203. ; Moh. Bencheneb “Cevheri”, İ.A. Meb. Eskişehir, 2001, s.126.

    12 Yorum »

    • Aykut diyor ki:

      Bilgi için teşekkür ederim.

    • Mehmet Şilen diyor ki:

      hakikaten takdire şayan bir hizmet bu. emekleriniz zayi olmasın inşallah. hakkınızı helal edin. selam ile…

    • Ebubekir Sifil diyor ki:

      Bu siteye nereden "düştüm", bilmiyorum, ama iyi ki düşmüşüm. Emek ve katkı veren, insanımızı bu hazineyle buluşturan herkesi gönülden tebrik ediyorum.
      Zannediyorum ne var ne yok herşeyi indirdim. Her indirme eyleminden sonra aynı heyecanı hissettim. Bizde de böyle şeyler olabiliyor diye bir kere daha umut tazeledim. Tekrar tekrar teşekkürler.
      Bu arada, bazı kitapların tamam olmadığı konusunda zannederim benden önce de yazanlar olmuştur. Vankulu lugati mesela. Eminim bir izahı vardır. Ama yazmadan edemedim. Bu güzel hizmetin bir taksirle ihlaline gönlümün razı olamayışına verin…
      Duayla…

    • Mehmet Çalışkan diyor ki:

      Vankulu Lügâti, Vânî Mehmed Efendi'ye âid değildir. Vânî Mehmed Efendi ile Vankulu farklı kişilerdir.

      • Bibliyografya diyor ki:

        Vankulu'nun isimide Mehmed Efendi olarak kaynakta geçiyor. Bibliyografya'ya göz atınız.

        • Atayi diyor ki:

          Çelişkiye düşülen zat, Sabatay Sevi muhakemesinde hazır bulunan meşhur Vani Mehmed Efendi'dir.

          Buna binaen Vankuli Mehmed Efendi de bazı muteber hal tercümelerinde "Vânî" nisbesiyle zikredilir. Vankuli isminin Sıhah mütercimine delalet ettiği açıktır.

    • feyza betül diyor ki:

      Teşekkürler,çok yararlı oldu ödevim için.Allah razı olsun :)

    • Salik diyor ki:

      Paylaşımlarınızdan çok çok istifade ettim. İnşallah bu güzel çalışma genişleyerek devam eder. Karşılığını Allah cc. hayır olarak versin.

    • Gonzo diyor ki:

      Yanlışım varsa düzeltin ama ibrahim müteferrika kaynaklarda macar asıllı geçer , van doğumlu yazılmış , vani mehmed efendi apayrı birisi , ibrahim mütefferrikanın ölüm tarihi de hatalıdır , yanlış bilgiler mevcut , arkadaşlarda araştırmadan tebrik etmişler , çabanızı takdir edebilirim ancak yanlış bilgilerle kafa bulandırmayın.

    Yorum Yazın