ust
ust_sol
Tarih

Dünya Tarihi, Eski Türk Tarihi, İslam Tarihi, Osmanlı Tarihi, Çağdaş Tarihi

Medeniyet

Kültür-Sanat, Tarih Bilim, Tarih-Din, Tarih-Muftak, Tarih-Giyim, Tarih Mimari, Yaşam

Belge-Vesika

Tarihi Arşiv belgeleri, Mecmua nüshaları, Taştan vesikalar, Kitabe ve Yazıtlar

Harita

Tarih coğrafi haritalar, Tarih Atlaslar, Tarih planlar, Tarih Arşiv, Tarih haritalar

Video

Tarih Belgeseli, Tarih Film, Söyleşi, Röportaj, Tarih Marş, Mehter ve Musiki

Matbamızın İlk Sözlüğü Vankulu Lugati

İlk Türk matbacısı İbrahim Müteferrika’nın ilk bastığı eser olan Vankulu Lügati hala bazı konularda müracat edilen bir eserdir.

Van doğumlu olduğu için Vani Mehmed Efendi veya  Vankulu lakabıyla anılan bilgin Kanuni Süleyman, II. Selim ve III. Murad devirlerinde yaşamış, ve ilmiye sınıfının  pek çok kademesinde görev almıştır.

Tahsili hakkında ayrıntılı bilgi yoktur fakat tercüme ettiği eserlerden Arapça ve Farsçayla hayli ilgili olduğu anlaşılmaktadır.Medresede müderrisliğinde, Rodos ve Manisa müftülüklerinde, Kütahya, Medine kadılıklarında bulunmuş Nisan 1592’de burada vefat etmiştir.

Bu görevlerinin yanında edebi eserleri de vermiştir. İmam-ı Gazali’nin Kimyâ-i Seadet adlı eserini Farsçadan Türkçeye tercüme eden Vankulu hiç şüphe yok ki zengin edebi hayatı içerisinde asıl şöhreti El Cevheri’nin “El Şihah” adlı eserini mükemmel bir şekilde Vankulu lügati adıyla Türkçeye çevirmesiyle kazanmıştır.

Bu eser, ilk Türk matbaacısı İbrahim Müteferrika’nın 1728’de bastırdığı ilk eserlerden biridir ki 1774’te ikinci baskısı yapılmıştır.  Bu eserde kelimeler, asıllarının son harflerine ve son harfleri aynı olan kelimelerde birinci ve ikinci harflerine göre tertiplenerek karşılıkları yazılmıştır. Birçok şerhleri ve hâşiyeleri vardır.

Cevheri, asıl adı Ebu Nasr İsmail olup Türk kökenli meşhur bir lugatçidir. Otrar şehrinde doğmuştur. Bağdat, El-Cezire, Suriye, hatta Hicaz’a kadar seyahat etmiş, ardından Rey, Nişabur, Horasan üzerinden doğuya dönmüştür. Bundan sonra kendisi lisan ve hüsnühat çalışmalarına vermiştir. Yazısı çok meşhur olarak yazdığı eserler yüksek meblağlara satılmıştır.

…  …  …

Rivayete göre 1003 bazılarına göre 1008  tarihinde iki kapı kanadını kendisine kanat yaparak uçmayı denemek için evinin veya eski bir caminin damından atlayıp yere çakılarak ölmüştür. Tac ül – Lüga ve Şihahül Arabiyye (El Şihah) ismindeki büyük kamus en meşhur eseridir. Tesadüf edilen bazı ufak yanlışlara rağmen bu eser, Firuzabadi kamusundan daha doğru sayılır.

  • Vankulu Lugati - Orjinal Müteferrika Baskısı
  • Bibliyografya:
    Suphi Furat “Vankulu”, İ.A. Meb, Eskişehir, 2001, s.203. ; Moh. Bencheneb “Cevheri”, İ.A. Meb. Eskişehir, 2001, s.126.

    13 Yorum »

    Yorum Yazın