Yunanca dimokratia kelimesinden türeyen Demokrasi, insanlık tarihinin bilinen 6.000 yıllık geçmişinde en medeni, insan haysiyet ve menfaatine en uygun idare şekillerinden birisidir. Bu idare şekli bazı kusurlarına rağmen binlerce yıllık süreç içinde gelişmiş, evrimleşmiş ve modern zamanın en gözde yönetim biçimi halini almıştır.

Demokraside yöneticileri halk belirler. Subay ve hakimin hiç bir şekilde politikaya karışmaması temel esastır. Bir Anayasa şart değildir.(İngiltere gibi) Demokrasiyi uygulayan rejim Monarşi veya Cumhuriyet olabilir. (yani devlet başkanı bir aileden belirli veraset kurallarıyla gelebileceği gibi halk oyu veya halk tarafından seçilmiş meclisler tarafından da belirlenebilir.)

Demokrasinin aksi totaliterizmdir. Totaliterizmde  cumhuriyet, mutlak monarşi, diktatörlük, oligarşi, faşizm, komünizm  gibi rejimlerle de  tecelli edebilir. Animasyonda 4000 yıllık dünya tarihinin demokrasi evreleri kısmen verilmiştir.

Yüklenmesi için ortalama 30 sn-1 dk arası bekleyiniz…

• Bilgisayara indirmek için tıklayın: Demokrasi Tarihi (301)

Animasyonu sitenize ekleyebilirsiniz, Gerekli Kod:

<object width=”600″ height=”400″><param name=”movie” value=”http://tarihvemedeniyet.org/documents/demokrasi_tarihi.swf”></param><embed src=”http://tarihvemedeniyet.org/documents/demokrasi_tarihi.swf” type=”application/x-shockwave-flash” width=”600″ height=”400″></embed></object>

• Bilgisayara indirmek için tıklayın: Demokrasi Tarihi Video (133)

İbrâhîm Tancî nâmıdiğer  İbni Battûta! Ortaçağ’ın en büyük Müslüman seyyahı. 24 Şubat 1304′de  Fas – Tanca’da doğmuş, 1369′da yine aynı şehirde vefat etmiştir.Ömrünün neredeyse tamamını seyahatle geçirir.

Hayatı ve şahsiyeti hakkında bilgilerin tek kaynağı kendi seyahatnamesidir. Ana dili olan Arapçanın yanında Farsça ve Türkçe bilmektedir. Seyyah, 14 Haziran 1325 yılında hac niyeti ile yola çıktığında henüz yirmi iki yaşındadır. Kuzey Afrika sahillerini takip eden yolculuğunda 5 Nisan 1326’da Mısır – İskenderiye’ye varır. İşte her şey burada başlar. İçinde Fars, Hind, Sind, Çin gibi doğu memleketlerini gezme hevesi uyanır ve bu isteğin peşine düşer.  25 yıl süren bu seyahatlerin 1. kısmını ancak Kasım 1349’da Fas’a gelerek tamamlar.

Yolculuklarında doğudan batıya, kuzeyden güneye, Avrupa hariç eski dünyanın hemen hemen tamamını gezmiştir. Seylan (Sri Lanka) adasına gidip, Serendib dağına çıkarak Hz. Adem’e ait olduğu söylenen ayak izini dahi görür.

Fas’ta bir süre kaldıktan sonra Endülüs’e geçip Gırnata’ya (Granada) gelir. Burada da ayağını uzatıp yatmaz tekrar seyahat arzusuyla yollara düşer. Bu sefer Orta Afrika’ya Mali’ye yönelir. Büyük Sahra’yı kuzeybatıdan güneydoğu’ya doğru baştan başa geçerek Nijer’e vasıl olur.

Battûta gün gelip yurduna döndüğünde gezdiği uzak ülkelerde, gördüğü garip olaylardan bahsedince sözleri alayla alınır,  pek çok şeyi “işkembe-i Kübra”dan attığı ithamına uğrar. Dalga konusu olur.  Fakat yolculuklarında gezdikleri ve gördükleriyle seçkin bir danışman olarak sultan’ın meclisinde de yer alır.

İbni Battûta. Marko Polo ile birlikte Ortaçağ’ın en büyük iki seyyahından biridir ve hatta çok daha geniş bir alanı gezmesi, üç kıtada en önemli kültür merkezleri¬ne ulaşması sebebiyle onu geride bırakmıştır.

Battûta gezdiği birçok ülkede sosyal hayata karışmış, evlilikler yapmış ve hatıralarını hiçbir şüpheye yer bırakmadan güvenilir birine yazdırmıştır. Halbuki Marko Polo’nun seyahatnamesine birçok hayalî hikâye katıldığı bilinen bir husustur.

Seyyahatlerini yazdığı notları  İbni Cüzey’e vererek yirmisekiz yıl süren gezilerini yazmasını istemiş böylece “Rihletü İbn Battûta“  adıyla bilinen eser meydana gelmiştir.

Avrupa hariç neredeyse eski dünyanın tamamını gezen İbni Battûta’nın dönemi, dolaştığı ülkelerin çoğunda Türkler’in ve Moğollar’ın hâkim olması sebebiyle bir Türk-Moğol asrı sayılabilir.

Dünyanın yedi büyük hükümdarı arasında ilk sıraya koyduğu kendi ülkesi sultanı Ebû İnan el-Merînî hariç diğerleri Türk veya Moğol asıllıdır; dolayısıyla verdiği bilgiler bu milletlerin tarihi açısından çok önemlidir.

Anadolu’ ya yaptığı yolculukta Anadolu’nun durumu ve beylikler hakkında tafsilatlı bilgiler vermiştir. Bu yönüyle Türkiye tarihinin bir dönemi içinde önemli kaynaklar arasındadır.

Battuta’nın eserinden Türkler’le ilgili birkaç bölüm İsmet Parmaksızoğlu tarafından Kültür Bakanlığı’nın 1000 Temel Eser serisi içerisinde çıkmıştır.

Thomas J. Abercrombie ilginç bir metotla National geographic’ın sponsorluğunda yola koyularak İbn Battûta’nın gezdiği güzergahı aynen dolaşmış ve gördüklerini, çok güzel fotoğraflarla bu dergide yayınlamıştır.

İbn-i Battuta Seyahatleri Güzergahı

İbn-i Cübeyr

1145’de Endülüs Balansiya (Valancia)’da doğdu. İspanya’dan başlayarak doğuya 3 büyük seyahat yaptı. İlk seyahatine hacca gitmek niyetiyle  1183 yılında 38 yaşındayken Granada’dan başladı ve 1185’de tamamladı.

Bundan 4 sene sonra bir seyahate daha çıktı. 1189 ve 1191 yılları arasında geçen bu seyahatiyle ilgili herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. 1217 senesinde bir seyahate daha çıktıysa da İskenderiye’ye geldiğinde burada vefat etti.

“ Rihle “ adlı bir seyahatname kaleme almış eser 19. yüzyıl ortasında Avrupa’da tanınmış; Fransızca, İtalyanca ve İngilizceye tercüme edilmiştir. Türkçe çevirisi  “Endülüs’ten Kutsal Topraklara” adıyla basılmıştır

13. asır’a ait Yüzyıla ait bu değerli seyahatname, Haçlı Seferleriyle ilgili eserlerin hemen hepsine kaynaklık etmektedir ve yazarın Haçlı Seferlerine dair verdiği bilgiler, klasik tarihçilerin görüşlerinden tamamen farklıdır. Türkiye tarihi üzerine bazı değerli bilgilerin de bulunduğu eser, Kutsal toprakların 13. asırdaki durumuyla ilgili de ilginç malumatlar verir.

İbn-i Cübeyr Seyahatleri Güzergahı

Nasır Hüsrev Kubadiyâni

Asıl adı, Ebu’l-Mu’în Nasır b. Hüsrev el-Kubadiyani el-Mervezî olup yaklaşık 1003 – 1088 yılları arasında yaşamıştır. 1003’te Belh’e bağlı Kubâdiyân’da dünyaya gelmiş 1088 yılında Yumgân’da vefat etmiştir

Gençlik çağlarında Gazneli Sultan Mahmud  ve oğlu Sultan Mesud dönemlerinde Gazneli saraylarında ve Gaznelilerin kışlık başkentleri Belh’te devletin üst düzey görevlileri arasında yer almış, bu şehir Selçukluların eline geçince de Selçuklu hizmetine girerek  Çağrı Bey’in mahiyetinde divan işlerinde çalışmıştır.

Daha sonra İsmaili’liğe meyil ederek saray çevresinden ayrılarak 43 yaşındayken İran’ın tamamını, Anadolu, Suriye, Filistin, Hicaz, Mısır, Sudan ve Tunus’u kapsayan yedi yıllık bir seyahate çıkmış ve izlenimlerini “Sefernâme” adlı seyahatnamesinde toplamıştır. Seyahati dönüşünde Şiî-İsmailî mezhebine bağlı Fatımiler tarafından yönetilen Mısır’a uğrayarak üç yıl burada kalmış İsmaili mezhebini teferruatı ile öğrenerek bunu yaymak üzere doğum yeri olan Horasan bölgesine Belh şehrine gönderilmiştir. (1052)

Nasir Husrev Kubadiyani Seyahatleri Güzergahı

Fakat burada Karmati olduğu gerekçesi ile takibata uğrayınca kaçarak önce Mazenderan ‘a buradan da Bedahşan vadisine sığınıp ömrünün sonuna kadar sürgün hayatı geçirmiş seksen yedi yaşındayken, Yumgân’da (1088) vefat etmiştir.

Sefernâme adlı mensur eseri İran, Ermenistan, Anadolu, Halep, Trablus, Şam, Suriye, Filistin, Mısır, Kayravân, Sudan ve daha birçok bölgeyi gezdiği yedi yıl süren seferlerinde kaleme alınmıştır. Eseri Haçlıların Ortadoğu’ya gelişlerinden hemen önce bölgenin durumunu önemli şehirleri tasvir etmesi bakımından çok önemlidir.

Bibliyografya:
İ. Kafesoğlu İbn Battûta Mad. İslam  Ansiklopedisi. C.6, İst. 1977 s. 708.
Aykut A Sait “İbn Battûta”, İslam Ansiklopedisi, DİA, Ist. 1999, c. 19, s. 361-368
Cevdet Çakmakçı, İbn Battûta Seyâhatnâmesi’nde Türkçe Kelimeler, AÜİFD 47 (2006), sayı I, s. 159-168
İbni Cübeyr, Endülüsten Kutsal Topraklara, Çev. İsmail Güler,  Selenge Yayınları, 2003
Alice C. Hunsberger, Nasir Khusraw, the Ruby of Badakhshan, London 2000
Adnan Çevik “Doğu ve Güneydoğu Anadolu Türk Beylikleri Dönemi Kaynakları “  Ortaçağ Türk Tarihi Ana Kaynakları, Altan Çetin, Ebru Altan, Kriter yayınları, İst 2008, s.77
Derya Örs, “Nâsır-i Husrev’in Şiirlerinde Felekten Şikâyet Teması”, Nüsha, Yıl: I, Sayı: 2, 7-18
Nimet Yıldırım, Fars Edebiyatında Habsiyye ve Şekvâiyye -III-, Nüsha, Yıl: 2, Sayı 10, Yaz 2003

Doğudan Batıya Bazı Dinler

5 büyük Avrupa dilinde “Religion” olarak ifade edilen Din kelimesinin Arapça, Farsça, İbranice yahut Âramice olduğu tartışmaldır. Bu tartışma bile ortadoğuda dillerin ve dinlerin ne kadar iç içe olduğunun bir ifadesi sayılabilir.

Dünya üzerindeki dinlerin pek çoğu ya; Filozof, düşünür, bilgin  gibi şahısların öğretilerinin ardılları, talebeleri tarafından kutsallaştırılmasıyla yada vahî yoluyla peygamberlere bildirilen dinlerin zamanla galatlasmasıyla doğmuştur.

Bu gün doğudan batıya; Şintoizm, Budizm, Taoizm, Hinduizm,  Konfüçyüsçülük, Bahailik, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam olmak üzere pek çok din vardır. Bu dinler arasında en önemli kategorileme tahrif edilmiş semavi dinler ve diğerleri şeklinde yapılmaktadır. Hristiyanlık, Musevilik ve İslam semavi (ilahi) İbrahimî  dinler sayılırlar. Fakat İslam kaynaklarında Hz. Adem’den beri her bin yılda bir peygamber aracılığı ile bir din gönderdiliği ve gelen dinin bir öncekinin yerine yürürlüğe girdiği son dininde İslam olduğu  ifadeleri yer bulur.  İslam bütün semavi dinlerin peygamberlerini kabul etmektedir.

Din konusunda aynı zamanda bir coğrafya branşıdır.Fakat dinlerin mezheplerin inanışların coğrafyaya dağılışı diller coğrafyası derecesinde incelenmiş değildir. Dil atlasları yapıldığı gibi din atlasları yapılmamış, yapılmışlar da yetersizdir.Aşağıdaki animasyonda bu konuda yapılmış ufakçaplı bir çalışmaya ulaşabilirsiniz.

• Bilgisayara indirmek için tıklayın: Dinler Tarihi Flash (707)

Animasyonu sitenize ekleyebilirsiniz, Gerekli Kod:

<object width=”600″ height=”400″><param name=”movie” value=”http://tarihvemedeniyet.org/documents/demokrasi_tarihi.swf”></param><embed src=”http://tarihvemedeniyet.org/documents/demokrasi_tarihi.swf” type=”application/x-shockwave-flash” width=”600″ height=”400″></embed></object>

• Bilgisayara  indirmek için tıklayın: Dinler Tarihi Video (342)

Ortadoğu

Ortadoğu dünya tarihi ve kültürünün beşiği, medeniyetin çıktığı yerdir. 3 kitabî din de (Hristiyanlık, Musevilik, Müslümanlık) burada doğmuştur ki bu dinlerce burası “Kutsal topraklar” olarak addedilir.

Bölgenin hemen hemen tamamı çok uzun yüzyıllar  Türk devletleri veya hanedanlarının yönetiminde kalmıştır. Her büyük gücün Ortadoğu hakimiyetine ve peşisıra devrilip gitmelerine  en büyük  şahidin ise Tarih olduğu açıktır. Kutsallık ithafı, stratejik konumu ve jeopolitiği ile geçen asırda adeta fışkırırcasına çıkan petrolü bölgeyi daima hareketli ve hararetli kılan âmillerdir.

Aşağıdaki Animasyon ‘da bölgenin 5000 yıllık kısa tarihinde (!)  kaç el değiştiridiğini ve kimlerin hakimiyetine girdiğini ana hatlarıyla görmek mümkündür.

Yüklenmesi için ortalama 30 sn-1 dk arası bekleyiniz…

Kaynak Göstermek Suretiyle Videoyu Sitenize Ekleyebilirsiniz.  Gerekli Kod:

<object width=”600″ height=”400″><param name=”movie” value=”http://tarihvemedeniyet.org/documents/ortadogutarihi.swf”></param><embed src=”http://tarihvemedeniyet.org/documents/ortadogutarihi.swf” type=”application/x-shockwave-flash” width=”600″ height=”400″></embed></object>

• Bilgisayara indirmek için tıklayın: İmparatorluklar Tarihi (967)

Kaynak Göstermek Suretiyle Videoyu Sitenize Ekleyebilirsiniz.  Gerekli Kod:

<object width=”425″ height=”344″><param name=”movie” value=”http://www.youtube.com/v/zbswRu911J4&hl=en_US&fs=1&”></param><param name=”allowFullScreen” value=”true”></param><param name=”allowscriptaccess” value=”always”></param><embed src=”http://www.youtube.com/v/zbswRu911J4&hl=en_US&fs=1&” type=”application/x-shockwave-flash” allowscriptaccess=”always” allowfullscreen=”true” width=”425″ height=”344″></embed></object>

• Video formatında indirmek için: OrtaDoğuTarihi-Video (297)

• Diğer animasyonları izlemek için tıklayınız.

İslam Fetihlerinden Önce Arabistan

Hazreti Paygamber Dönemi Arap Yarımadasında İslam Genişlemesi

634 – 732 Arası İslam Fetihleri

750′ye Kadar İslam Fetihleri

750 – 1700  Arası İslam Genişlemesi

Abbasi Devleti

10. Asırda Ortadoğu

11. Asırda Büyük Devletler

Selçuklu Devleti ve Dönemi

Fatımi ve Endülüs Emevi Devltleri

Gana ve Mali devletleri

Diğer Sayfalar 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6

Asya'da ki Osman Vilayetleri - Asya-i Osmanî

Osmanlı taşrasında idaresi taksimat 1864 yılına kadar Abbasi, Selçuklu ve Moğol idari gelenğinden gelen eyalet (beylerbeylik) sistemine dayanıyordu. Sistem; timar uygulaması esas alınarak yapılandırılmıştı ve eyaletlere bağlı sancaklar temel yapı birimlerini oluşturuyordu.

Kıbrıs Adası

Timar uygulamasının bozulması, iltizam usulünün yaygınlaşması ve taşrada Ayanların ortaya çıkmasıyla eyalet sisteminde aksama ve çözülmeler başladı. II. Mahmud’un saltanatında girişilen ıslahat sürecinde eyalet sisteminde de değişikliklere gidildi. 1826’dan sonra eyaletler, geniş askerî ve mali yetkileri bulunan müşirlerin idaresi altına verilerek, müşîriyet şeklinde düzenlendi.

Tanzimattan sonra girişilen batı tarzı restorasyon, taşra yönetiminde de etkili oldu. Bu süreçte taşra teşkilatı yapı ve işleyiş yönünden tamamen değiştirilmiş, Fransız ” département “  sistemi, taşraya uygulanmaya başlandı.

Önce kısmen Lübnan’da ve ardından Balkanlarda yürürlüğe konulan vilayet usulü, 1867’de çıkarılan yeni bir vilayetler nizamnamesi ile genişletildi ve tüm Osmanlı topraklarına yaygınlaştırıldı.  Böylece taşra örgütlenmesinde Eyalet sistemi tamamen kaldırılarak Fransa’dan örnek alınan (départemen) vilayet usulüne geçildi.

Kaybedilen Bölgeler: Zaman Çizelgesi

Yeni düzenemeyle eski eyalet, sancak ve diğer mülki üniteler üzerine yenileri kabul edilerek eyaletlerin yerine sancak, kaza ve nahiyelerden oluşan vilayetler kurudu.

20. yüzyılın başlarına kadar Osmanlı Devleti sınırları içinde yer alan ancak Türkiye Cumhuriyetine intikal etmeyen vilayetler ve kaybediliş tarihleri şöyledir. Vilayetlerin elden çıkışı (357)  Bu vilayetler aşağıda listelenmiştir.  Ayrıntı için ilgili vilayete tıklayınız:

Osmanlı Vilayet , Sancak ve Nahiyeleri listesi için bakınız:  20. yy Osmanlı Vilayetleri (1135)

Mamûretu’l Aziz (Elazığ) Vilâyeti

Bitlis Vilayeti

Hûdavendigar Vilayeti

Aydın Vilayeti

Adana Vilayeti

Ankara Vilayeti

Konya Vilayeti

Trabzon Vilayeti

Van Vilayeti

Haleb Vilayeti

Erzurum Vilayeti

Rumeli-i Şârki Vilayeti

Girit Vilayeti

Yanya Vilayeti

Kosova Vilayeti

İşkodra Vilayeti

Bosna Vilayeti

Diyarbekir Vilayeti

Sivas Vilayeti

Kastamonu Vilayeti

Manastır Vilayeti

Selanik Vilayeti

Suriye Vilayeti

Bağdad Vilayeti

Musul Vilayeti

Edirne Vilayeti

Ceziretül Arab – Hicaz ve Yemen Vilayetleri

Trablus-Garb Vilayeti

Cezâir-i Bahr-i Sefid Vilâyeti

Beyrut Vilayeti ve Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı

Basra Vilayeti

Zor Mutasarrıflığı

Mısır Eyaleti

Kıbrıs Adası

İstanbul Vilayeti – Çatalca ve İzmid Sancakları

Bulgaristan Eyaleti

Bibliyografya:
Osmanlı Atlası (20. yüzyıl başları), Binbaşı M. Nasrullah, Kolağası M. Rüşdü, Mülazım M, Eşref, Hazırlayanlar: Rahmi Tekin, Yaşar Baş,  OSAV, 2003, IST

Aşağıda Türk tarihi orjinli, 3 seri halinde çeşitli dönemlere ait tarih haritaları yer almaktadır. :

Tarih Boyunca Başlıca Uygarlıklar

İç Denizler (Teori ) ve Türklerin İlk Anayurdu

Türklerin Anayurdu ve Türkistan’dan Göçler

Mezopotamya Milattan Önce 3000 – 2105

Bâbil Krallıkları

Milattan Önce 3000 – 2000′lerde Yakın Doğu

Asur İmparatorluğu Milattan Önce 2105 – 612

]]> http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/haritali-genel-tarih-kronolojsi-1-2/feed/ 2 http://tarihvemedeniyet.org/2009/09/haritali-genel-tarih-kronolojsi-2/ http://tarihvemedeniyet.org/2009/09/haritali-genel-tarih-kronolojsi-2/#comments Tue, 22 Sep 2009 18:26:43 +0000 müteverrih http://tarihvemedeniyet.org/?p=4319 Aşağıda Türk tarihi orjinli, seri halinde düzenlenmiş çeşitli dönemlere ait tarih haritaları yer almaktadır. :

Hazar Hanlığı 468 – 965

Hazreti Peygamber Dönemi Arap Yarımadası ve Komsuları

Göktürk Devleti Milattan Sonra 552 – 653

Kutluk Devleti

Akhun Devleti

Uygur Devleti

]]> http://tarihvemedeniyet.org/2009/09/haritali-genel-tarih-kronolojsi-2/feed/ 2 http://tarihvemedeniyet.org/2009/09/haritali-genel-tarih-kronolojsi-3/ http://tarihvemedeniyet.org/2009/09/haritali-genel-tarih-kronolojsi-3/#comments Mon, 21 Sep 2009 20:38:59 +0000 müteverrih http://tarihvemedeniyet.org/?p=3570 Aşağıda Türk tarihi orjinli, seri halinde düzenlenmiş çeşitli dönemlere ait tarih haritaları yer almaktadır. :

Türkiye Selçuklu Devleti – 1242

Moğol İmparatorluğunun Bölünmesi

Osmanlı Beyliği 1299 – 1323

Osmanlı Beyliği 1323 – 1362

1402 Tarihinde ( Yıldırım Bayezid Dönemi  ) Anadolu ve Balkanlar

Timur Devleti 1405

Ankara Meydan Muharebesinden Sonra Türkiye

Osmanlı İmparatorluğu – 1481

]]> http://tarihvemedeniyet.org/2009/09/haritali-genel-tarih-kronolojsi-3/feed/ 1 http://tarihvemedeniyet.org/2009/08/islami-tarikatler-haritasi-2/ http://tarihvemedeniyet.org/2009/08/islami-tarikatler-haritasi-2/#comments Wed, 12 Aug 2009 18:52:56 +0000 admin http://tarihvemedeniyet.org/?p=1331 “ Sufî Orders (Ing) ” Tasavvuf yolu. Tarîkat, lügatte “yol” manasına gelir. Tarîkatların esâsını özünü tasavvuf bilgileri oluşturur. Tasavvuf bilgilerinin insanlara farklı şekillerde sunulmasından ve İslam büyükleri tarafından çeşitli yorumlanmasından tarîkatlar meydana gelmiştir.

İslam dinin yayılmasında ve İslam toplumunun organize olmasında tarikatların büyük rolleri oldu. Bilhassa sosyal hayatta üstlendikleri görevle toplumu düzenleyici bir unsur haline geldiler. Mesela, Anadolu’ya gelen göçebe Türklerin yerleşik hayata geçmesinde, Moğol işgali yıllarında toplumun organize olmasında bir tasavvuf yolu olan Ahi teşkilatı etkili olmuştur.

Osmanlı Devletinin kuruluşunda büyük payı olan tarîkat ve tasavvuf ehli, Şeyh Edebâlî, Dursun Fakîh, Geyikli Baba, Emir Sultan, Somuncu Baba, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bayrâm-ı Velî ve Akşemseddîn gibi zatların fevkalade hizmetleri görülmektedir.

Harita;  İslam dünyasında mevzu bahis olan tarikatlar ve bunların neşet ettiği, doğduğu yahut en mukaddes addettikleri şehirleri göstermektedir.

Malise Ruthven, Hıstorıcal atlas of the ıslamıc world , Harvard University Press, May 28, 2004, S.61

Katip Çelebi - Sonradan renklendirilmiştir

katkılarıyla Bahçeşehir Üniversitesi Medeniyet Araştırmaları Merkezi (MEDAM) tarafından düzenlendi.

Sergide geleneksel haritaların yanısıra gelel olarak Pîrî Reis’ten Kâtip Çelebi’ye uzanan dönemdeki (16. asır başından 17. asır sonuna) haritalar ele alınıyor. Piri Reis’in Kitab-ı Bahriyesi ve Katip Çelebi’nin Cihannüma’sından başka coğrafi keşiflerden bahseden Suud el-Niksarî, Gelibolulu Mustafa Âli, Ali Macar Reis, Ebubekir Behram Dımaşkî gibi tarihçi ve coğrafyacıların bazı eserlerinden haritalarda var.

Sergilenen haritalar, döneminin tekniklerini ve keşiflerin etkilerini gösteriyor. Günümüz atlaslarındaki çizimlerden, alışılmış haritalardan farklı olarak; yerkürenin ve kıtaların bazıları ters, bazıları baş aşağı çizilmiş! Bazı haritalarda enlem ve boylam çizgileri kullanılmış, bazılarında ise yer ve konum bulmak için izdüşüm merkezleri sadece rüzgar gülleri ile işaretlenerek süslenmiş.

Osmanlının evrene bakışı ve dünyayı algılayışın yansıtılmaya çalışıldığı sergi; yurt içinde (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Adana, Kayseri) yurt dışında (California, Paris, Aix en- Provence, Taşkent, Şam, New York) şehirlerini geziyor.

Sergiyi kaçıran veya gezmeye fırsatı olmayan meraklılar haritalara sitemizden ulaşabilirler. Ayrıca günümüz insanının sergideki haritaları daha iyi anlayabilmesi için düzenlediğimiz sunular da sitemizde yer alıyor.

Harita Sergisi Broşürü (416)

Harita Sergisi Slayt (482)

Harita Sergisi Slayt Ne Nerede? (278)

Sergiden Genel Görünüş

Haritalar

1234567►

Sergideki Bütün Haritaları İndirmek İçin Tıklayınız (271)

]]> http://tarihvemedeniyet.org/2009/08/harita-sergisi-piri-reisten-katip-celebiye/feed/ 0 http://tarihvemedeniyet.org/2009/07/piri-reisin-haritalari/ http://tarihvemedeniyet.org/2009/07/piri-reisin-haritalari/#comments Fri, 31 Jul 2009 01:40:59 +0000 müteverrih http://tarihvemedeniyet.org/?p=832

İstanbul Haritası ( Kitab-ı Bahriye )

Piri Reis Haritasının bulunuşu

Piri Reis’in 1513 tarihli meşhur haritası 1929 senesinde Topkapı sarayında başlatılan envanter tespit ve değerlendirme çalışmaları sırasında bulundu. Dönemin Millî müzeler müdürü Halil Ethem bey haritayı o sırada İstanbul’dan geçmekte olan Alman müsteşrik Gustav Adolf Deismann ile tetkik ettiler. Bunun üzerine Deismann, haritayı yakın arkadaşı, Kitab-ı bahriye uzmanı ve İslam coğrafya – kartografya araştırmacısı Alman şarkiyatçısı Paul Kahle’ye göstermeye kadar verdi. Kahle saraya davet edildi ve kısa bir incelemeden sonra haritayı tanıdı. Yaptığı çalışmalar neticesinde de Eylül 1931 Leinden’de toplanan XVIII. müsteşrikler

Halil Edhem Bey

kongresinde konuyu bildirdi. Kahle’nin bu tebliği İtalyanca ve İspanyolcaya tercüme olunup pek çok neşirleri yapıldı.

Ancak Türk ve yabancı basında Kristof kolomb’un haritası unvanıyla haritadan noksan ve hatalı şekilde bahsedilmesi üzerine Türk tarihi tetkik cemiyeti bu hataların tashihi maksadıyla Londra’da çıkan “The Illustrated London News” adlı resimli mecmuaya bir makale ile haritadan ve Piri Reisin “Bahriye” adlı kitabındaki resimlerden fotoğraflar gönderdi. Bu makale ve resimler ingilizce mecmuanın 23 Temmuz 1932 tarihli nüshasında yayınlandı.

Harita kısa sürede haritası, coğrafya ve tarih araştırmacılarını alâkadar etmiş ve az zamanda üzerine epey çalışmalar yapılmıştır.

Harita Hakkında

Gustav A. Deissmann

Osmanlılar’ın eski dünya ( 2. Dünya ) haritalarının, başlıcalarını İstahrî, İdrîsî ve Sirâceddin İbnü’l Verdi’nin eserlerinin oluşturduğu klasik coğrafya kitaplarından tanıdıkları bilinmektedir. Osmanlıların özellikle gemicileri harita yapımına teşvik etmeleri ve ödüllendirmeleri XVI. yüzyılın ortalarında oldukça doğru bilgiler içeren kendi çalışmalarını meydana getirmelerini sağlamıştır. Bunun yanında Portekizliler’in Hint Okyanusu’ndaki faaliyetlerini yakından ve kararlı bir siyasetle takip etmeleri ve buna karşı çalışma yapmaları da mesafe kaydedilmesine amil olmuştur.

Prof Paul Kahle

Pîrî Reis’in ünlü haritasına olan ilgi 1929 yılında keşfedilmesinden itibaren hiç eksilmemiştir Mart 1513  (Muharrem 919) tarihli olan ye Gelibolu’da çizilen bu dünya haritasının bugüne sadece bir parçası ulaşabilmiştir. 1517 yılında Kahire’de Yavuz Sultan Selim’e takdim edilen bu haritanın elde kalan parçası Atlas Okyanusu’nun iki kıyısında İspanya, Portekiz ve Batı Afrika ile Amerika’nın doğu kısımları. Florida ve Antiller’i göstermektedir. Harita üzerinde yer adlarının yanı sıra keşif tarihleri, efsanevî notlar ve eserin meydana getirilişine dair bilgiler bulunmakta ve bu notlardan, Pîrî Reis’in otuz dört Doğu ve Batı menşeli haritadan faydalandığı anlaşılmaktadır.

Piri Reis

Bu kaynaklar arasında en çok dikkat çekenler, 2000 yıl öncesinin İskenderiye Kütüphanesi’nden çıkma bir harita ile Kristof Kolomb’un bugüne intikal etmeyen 1498 tarihli haritasıdır. Atlas Okyanusu’nda keşfedilen yerlerin doğrulukla gösterildiği haritayı önemli kılan ve hayranlık uyandıran diğer özelliklerinin başlıcaları kaynaklarının eskiliği ve orijinalliği, çizilerin ancak havadan yapılan çekimlerle XX. yüzyılın ortalarından itibaren yapılabilen haritalara benzerlik arz etmesi ve yine sadece modern tekniklerle tesbit edilebilen Antartika kıyılarının henüz buzullarla kaplı olmadığı zamandaki halinin verilmiş olmasıdır.

Özellikle son tesbit, Pîrî Reis’in kaynakları arasında buzul devrinden önce resmedilmiş haritaların da bulunabileceğine dair görüşlerin doğmasına yol açmış ve bu haritadan yola çıkılarak kayıp olduğuna inanılan Atlantis kıtasının aranmasına kadar derinleştirilen çeşitli toplu çalışmalar ortaya konulmuştur.

Piri Reis'in Yeni Dünya Haritası

Pîrî Reis’in dünya haritasının kayıp parçalarının Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde araştırılması sırasında Atlas Okyanusu’nun kuzeyini, Kuzey ve Orta Amerika’nın o zaman için terkedilmiş kıyılarını gösteren ve ilkinde bulunmayan bazı yeni ayrıntılara yer veren yine ona ait bir başka harita parçası ele geçmiştir. Pîrî Reis b. el-Hâc Mehmed imzasıyla 1528-29’da Gelibolu’da yapılmış olan harita, muhtemelen Kanunî Sultan Süleyman için hazırlanmış Yeni Dünya haritası parçasıdır. Ancak, Yucatan, Küba,  Haiti,  Florida ve Kuzey Amerika’nın görüntülendiği bu parçanın aslında bir dünya haritasına değil, Osmanlı başşehriyle Yeni Dünya’yı birlikte gösteren büyük ölçekli ve özel amaçlı bir haritaya ait olduğu da ileri sürülmektedir.

Kitab-ı Bahriye

Kitab-ı Bahriye

Akdeniz’in tam bir portolanı ve Osmanlı haritacılığının en ünlü temsilcisi olan Kitâb-ı Bahriyye, Pîrî Reis’in (ö.1554) amcası Kemal Reis’le birlikte başladığı gemicilikteki müşahede ve tecrübelerini aktardığı bir şaheserdir. Kitabın oluşmasında, bütün bilgilerin yalnız haritalar üzerinde verilemeyeceği düşüncesinin de payı vardır.  Pîrî Reis 1521 “de tamamladığı Kitâb-ı Bahriyye’nin ilk telifini, 1524 Mısır seferinde yanında bulunduğu Sadrazam İbrahim Paşa’nın tekrar temize çekilip padişaha takdim edilmesi ricasıyla yeniden ele aldı. 1526′da İbrahim Paşa aracılığıyla Kanunî Sultan Süleyman’a sunulan ikinci telifin manzum olan metni Seyyid Muradı tarafından düzenlenmiştir.

Piri Reis'in Dünya Haritası (karşılaştırma)

Eserde önce telif sebebiyle birlikte haritanın tanımlama ve alâmetleri açıklanmakta, daha sonra bazı büyük denizler ve adaları, Sultaniye, Kilitbahir ve Bozcaada’dan itibaren Ege denizi. Mora, Adriyatik kıyıları, Venedik,  Anadolu’nun batı kıyısındaki ada ve limanlar üzerinde ayrıntılı bilgiler verilmektedir. Pîrî Reis anlattığı her limanı ayrı bir portolanla göstermiş ve oradaki önemli binaların resimlerini çizmiştir.   Portolanlarda olduğu gibi Kitâb-ı Bahriyye’de de sığ yerler, kumsallar, güvenli limanlar, kayalıklar, su kaynakları ve yerleşim merkezleri özenle belirtilmiştir. Pîrî Reis’in Kitâb-ı Bahriyye’sinin esere model oluşturduğu apaçıktır. Eser, elan çok değişik ilimler için bir araştırma kaynağı olarak önemini sürdürmektedir.

Bibliyografya :

Fikret Sarıcaoğlu, “Harita, Osmanlı Dönemi”, DİA, C. XVI (1997), 210-216.

Muzaffer Serbetçi, Harita bilimi tarihinde biyografiler, YTÜ, Istanbul, 1999

M Celal Şengör , Piri Reis Haritasına Yeniden Bir Bakış : Masal ve Gerçek, Cumhuriyet Bilim Teknik Sayı: 486, 13 Temmuz 1996.

1234►

s

Osmanlılarda Harita Kullanımı ve Haritacılık

Osmanlıların erken devirlerine ait haritalar elde mevcut değildir. İlk örneklere XV. yüzyılın ortalarından itibaren rastlanır.  Fâtih Sultan Mehmed’in saltanat yıllarına tekabül eden çalışmalar Venediklilerle gelişmekte olan rekabetle de bağlantılıdır. Fâtih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fetihten sonra giriştiği faaliyetleri arasında, Batlamyus’un Geographia adlı eserinin tercüme etmesini ve haritalarından faydalanarak da bir dünya haritası hazırlanmasını emrettiği bilinmektedir.

XVII. yüzyılın ikinci yarısında Evliya Çelebi İstanbul’da bir “esnâf-ı harîtacıyân” topluluğundan bahseder. Bu zanaat mensuplarının birkaç lisana, özellikle Latince’ye mükemmel âşinâ olduklarını, hazırladıkları haritaları gemicilere sattıklarını, onların da böylece okyanuslarda ve büyük denizlerde korkusuzca gezdiklerini anlatır.

Osmanlıda Bilinen en eskisi portolan (deniz haritası) 1413 tarihini taşıyan Ahmed b. Süleyman et-Tancî’nin Karadeniz’i Atlas Okyanusu’nun doğusundaki Avrupa ve Afrika sahillerini, İngiltere adalarını gösteren deniz haritasıdır. Yine Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde kayıtlı bulunan Ebü’l Hasan’a ait deniz haritası ise Avrupa,  Afrika ve Osmanlı Devleti’nin üç kıtadaki topraklarını göstermektedir. Muhtemelen Kanunî Sultan Süleyman dönemine ait olan haritada şehirler kaleler resmedilmiş, vilâyet adlandırması ile otuz altı değişik bölgenin isimleri ve bayrak şekilleri verilmiştir.

Osmanlı haritacılığının en ünlü temsilcilerinden biri de Pîrî Reis’in “Kitâb-ı Bahriyye”sidir. Kitap Piri Reis’in amcası Kemal Reis’le birlikte başladığı gemicilikteki müşahede ve tecrübelerini aktardığı bir şaheserdir. Kitabın yazılmasında bütün bilgilerin yalnız haritalar üzerinde verilemeyeceği düşüncesinin de payı vardır.

Eserde büyük denizler ve adaları, Sultaniye, Kilitbahir ve Bozcaada’dan itibaren Ege denizi,  Mora, Adriyatik kıyıları, Venedik, Anadolu’nun batı kıyısındaki ada ve limanlar üzerinde ayrıntılı bilgiler verilmektedir. Pîrî Reis anlattığı her limanı ayrı ayrı göstermiş ve oradaki önemli binaların resimlerini çizmiştir. Kitâb-ı Bahriyye’de de sığ yerler, kumsallar, güvenli limanlar, kayalıklar, su kaynakları ve yerleşim merkezleri özenle belirtilmiştir.

Yine Piri Reis’in 1929 yılında keşfedilen meşhur dünya haritasına olan ilgi de hiç eksilmeden devam etmektedir. Mart 1513 tarihli olan ve Gelibolu’da çizilen bu dünya haritasının bugüne sadece bir parçası ulaşabilmiştir. 1517 yılında Kahire’de Yavuz Sultan Selim’e takdim edilen bu haritanın elde kalan parçası Atlas Okyanusu’nun iki kıyısında İspanya, Portekiz ve Batı Afrika ile Amerika’nın doğu kısımları, Florida ve Antiller’i göstermektedir.

Seyyid Lokman’ın Sultan III. Murad Şehinşahnâmesi’ndeki minyatürde bir yer küresi bulunmakta ve üzerindeki dünya haritasında yeni keşfedilen yerlerin Pîrî Reis’in haritalarına göre daha doğruya yakın çizilmiş olduğu görülmektedir. Bu durum, Pîrî Reis’ten sonra meydana gelen gelişmelerin takip edildiğini ortaya koymaktadır.

Osmanlı haritacılık tarihinin bel kemiğini oluşturan İbrahim Müteferrika’nın (ö.1745) bu sahadaki faaliyetleri, o günün Osmanlı haritacılığını daha üst seviyeye taşıma amacına yönelik hedefler gütmekteydi. Yeni bir dönemin açılmasına ön ayak olmuş bu gayretlerin dünya haritacılık tarihinde de anlamlı bir yeri vardır. Muasır bazı Batılı eserler, onun matbaasındaki altı makineden ikisini harita basımına tahsis ettiğini bildirmektedir.

Çeviri harita ve atlasların ortaya çıkarılması ve basma haritaların yaygınlaştırılması meseleye sahip çıkılıp kavrandığının işareti sayılabilir. Aynı kategoride Ressam Mustafa’nın 1768 tarihli Avrupa haritası yine bu yıla ait Kırım ve Nogay memleketi haritası gibi dağınık bölge haritaları da bulunmaktadır. Sulu boya kullanılarak yapılmış harita defterleri ise geniş bir çevreye yayılmış olan aynı tarihlerdeki alâkanın ifadesidir

Çeviri harita ve atlas basımlarına özellikle, 1797′de müderris Abdurrahman Efendi yönetiminde açılan ve harita basımı için bir “harita destgâhf (tezgâh) ayrılan Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun Matbaası’nda devam edilmiştir. Asya, Avrupa, Afrika ve Amerika kıta haritaları (1797), daha sonra da Akdeniz. Karadeniz ve Marmara denizinin portolan haritaları basıldı. Çeviri harita ve atlas basımı XIX. yüzyılın başlarından itibaren hızlanmış ve bunların etrafında modern anlamda yeni çalışma ve araştırma alanlarının oluşmasına katkıda bulunmuştur.

Aşağıda, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve çeşitli kaynaklardan derlenmiş, her biri birer vesika niteliğinde orijinal Osmanlıca haritalar yer almaktadır :

İstanbul- Suriçi ve Üsküdar

Osmanlı Asya'sı Anadolusu

1900 Başında Kafkasya

(Cezayir-i Bahr-i Sefid Vilayeti)

İstanbul Haritası

Bibliyografya :
Fikret Sarıcaoğlu, “Harita, Osmanlı Dönemi”, DİA, C. XVI (1997), 210-216.
Muzaffer Serbetçi, Harita bilimi tarihinde biyografiler, YTÜ, Istanbul, 1999