Kısmî Özet
1877-78 Osmanlı – Rus savaşı diğer Osmanlı Rus savaşlarından farklıdır. Ruslar bu savaşta Balkan bölgesini Osmanlılardan kopartarak bir Bulgaristan devleti kurmayı ve böylece buraya bu yolla hakim olmayı tasarlamışlardır.

O zaman kurulan Bulgaristan bu günkü Bulgaristan’dan çok daha büyüktür. Fakat bu bölgede Bulgar nüfusu azdır. Yaklaşık 2,5 milyon olan toplam nüfusun 1 milyon 250 bini Müslüman geri kalan kısmı gayrimüslimdir. Bu gayri Müslimler arasında ise Rum, Ulah, Makedon, Sırp gibi farklı etnik guruplar vardır ki bunun ancak 700 bin kadarı Bulgar’dır.  Ancak Müslümanlarla meskun bir Bulgaristan Rusya’nın güdümünde olamayacağı için bölgeden Müslümanlar kazınmaya başlanmıştır. Dolayısı ile Ruslar bu savaşı bir soykırım savaşına dönüştürmüşlerdir.

“ Omlet yemek isteyen Yumurta kırmayı bilmelidir” diyen Çerkaski bu savaşın açıkça bir ırk imha yani soykırım savaşı olacağını belirtmektedir. Öylede olur.

Rus Ordusu daha Tuna’yı geçmeden nehir boyundaki kentleri topa tutar. Bu bombardımanla ile 25 bin nüfuslu Rusçuk şehri neredeyse tamamen boşalır.

Acıların büyüklerinden biri Eski Zağra’nın işgalinde yaşanır. Rus ordusunun şehre girmesi Türkler için sonun başlangıcı olur.  İlin müftüsü Hüseyin Râci efendi yaşanan trajik durumu anılarında şöyle anlatmaktadır.

“ O gün saraç ve kavaf dükkanları yağma edildiği gibi akşam ezanından 4 saat sonra gece vakti de kadın ve çocukları çarşıya dökerek Müslüman ve Yahudi mağazalarını yağmaladılar.  Kasabanın her tarafından tüfek sesleri geliyordu. Kapı ve Kepenk kırılma patırtısı ayyuka çıkmıştı.  Ailemle hanemize kapanmış bekleşir sanki can alıp vermekle uğraşırken bir ara gaflet basıp oturduğum yerde bir an uyuklamışım. Komşunun kapısını intikamcı Bulgarların göstermesi üzerine Ruslar kırarken beni uyandırdılar. Ev halkı bağrışır titreşir kimi can korkusu ile şaşırmış kendisini kuyuya atmaya çalışır! Irz ve can telaşı ile derhal hepsini  samanlığa çıkarıp samanların içine sakladım. Komşudaki gürültü ve silah sesleri ilerleyip kadın ve çocukları acı acı bağrıştılar. Bu sesleri duyunca dizlerim kesildi yere düştüm. Komşularımızı öldürdüler düşüncesi ile kendimi kaybettim. Yardım almaya giden kayınbiraderlerim bir iki tanış Bulgar’ın yardımı ve koruması ile geri dönebildiler. Komşuların da bir Bulgar evine sığınıp kurtulabildiklerini yine Bulgarlardan öğrendik. “
…….
“ Az sonra debbağhane mahallesinden ve hapishane arkadaşlarımızdan debbağ hacı hafız efendinin oğlu hafız Mustafa efendi geldi,  üstünü yırtarak ve kendisini yerden yere atarak – komşular bizim mahallede sağ ve sakin insan bırakmadılar hepsini sırtından vurup öldürüyorlar insaf ediniz bu insanlara biraz acıyıp  o zalimlerden kurtarınız – feryadını kopardı. “
……
Ocak 1878 de Carlık ordusu 60 ila 100 bin kişiden oluşan muhacir kafilesine yetişir. İngiliz kaynaklarına göre Ruslar bu kafilelere tekrar tekrar saldırır ve korkunç ölçüde kıyım yapar. Ölesiye korkunun sardığı insanlar kurtuluş korkusu ile Tunca’nın buz gibi sularına atlarlar. Pek çok insan kendilerini toparlayamaz ve boğulur…

Rus ordusu ve komitacılar katliamın yetmediği yerde insanları aç ve açıkta bırakarak amaçlarına ulaşmaya çalışmışlardır.  Yaklaşık 2 yıl süren savaş sırasında Tuna ve Edirne vilayetlerinde Türklere ait
600 bin ton saman ve ot, 1 milyon 500 bin ton zahire, 800 bin büyük baş ve , 15 milyon küçük baş hayvana el koymuşlardır.  Dahası kendilerinin kullanmayacağı ne varsa yakıp yıkmışlardır. Bu  ygulama ile amaçlanan gidenlerin geri gelmesini engellemektir.

Yapılan onca saldırı ve katliamla gerçekleştirilmeye çalışılan bir nüfus ihtilalidir. Çünkü nüfusun büyük bir kısmını diğer etnik gurupların oluşturduğu bölgede egemen bir Bulgar devleti kurmanın başka yolu yoktur.

Kısmî Özet

Balkanlardan meydana gelen egemenlik ve bağımsızlık mücadelelerinin her zaman ikili bir boyutu olmuştur. Bu karşılıklı dayanışmacı bir süreçtir. Yunan Yazar Dr. Georgios Nakracas’ın da belirttiği üzere büyük güçler egemenlik mücadelesine isyancıları, isyancılarda bağımsızlık savaşlarında büyük güçleri kullanmışlardır.

Bu birlikteliğin en olgun örneği halk arasında 93 harbi olarak bilinen Osmanlı-Rus savaşında yaşanır.  Ruslar bölgede etkinlik kazanmak için Bulgarları, Bulgarlar da bağımsızlık savaşlarında Rusları kullanırlar.  Fakat olan milyonlarca Türk ve Müslüman’a olur. Özellikle 1876 Bulgar isyanı ile başlayan ve 1877-78 Osmanlı Rus savaşı esnasında devam eden saldırılar ve katliamlar  sonucunda insanlık tarihinin gördüğü en büyük göçlerden biri yaşanır. 1 milyonun üzerine Türk ve Müslüman (ki o dönemde muazzam sayıdır)  Anadolu’ya göç etmek zorunda kalır yüz binlercesi yollarda hastalık ve saldırılardan ölür. Fakat bunca acının, göçün başlaması bir günde olmuş bitmiş bir olay değil yaklaşık 2 asır süren gelişmelerin sonucudur.

Osmanlı devleti ile Ruslar arasında 18 yüzyılda  başlayan  ve 93 harbine kadar devam eden süreçte nerdeyse her 10 – 15 yıl arayla bir savaş yaşanır. Buda bugünkü Bulgaristan ve Romanya sınırları içinde bulunan Türk ve Müslüman halkı canından bezdirir. Çünkü her savaş tekrar tekrar yerini yurdunu terk etmek demektir. Her savaş Türklerin elinden malının mülkünün alınması ve yakılıp yıkılması demektir.

Devam eden Osmanlı Rus savaşlarında özellikle sadece 1806-12 savaşlarında Dobruca ve Deliorman’da 400 bin kadar Türkün göç etmek zorunda kaldığı tahmin edilmektedir. Fakat 1828 de iki ülke arasında yaşanan savaş siyasal ve sosyal sonuçları en ağır olanıdır. Çünkü Rusya ilk defa bu savaşta Balkan dağlarını aşıp Edirne’ye kadar gelmiş ve İstanbul’u tehdit etmiştir.

Bu savaştan sonra Sırbistan, Eflak-Boğdan özerkliğini Yunanistan ise tam bağımsızlığını kazanır. Artık sıra Bulgarlara gelmiştir ve ortaya çıkan ilk Bulgar ayaklanması 1835 de Tırnova’da 1841’de Niş’de 1850’de Vidin’de isyanlar çıkar. Bu isyanlar bastırılır ama bu sonu olmayan bir mücadeledir.

………
Rus işgaline uğrayan Kırım ve Kafkasya’dan göç eden pek çok mülteci özellikle kırım savaşı sonrası göç eden yaklaşık 300.000 Tatar Dobruca bölgesine kendileri için yaptırılan mecidiye kasabasına iskân edilir. Prof. Kemal Karpat’a göre 1783’den 1922’ye kadar yaklaşık 1.800 bin Tatar göçmen konumuna gelmiş Osmanlı ülkesine sığınmıştır.

Kafkasya’da ise Şeyh Şamil sonrası girilen yeni dönemde Rus baskılarına maruz kalan 12.000 Kafkasyalı yerini yurdunu terk etmek zorunda kalır. Fakat bu zorlu ve çetin yolculuğu ancak sağ kalabilen 8.000 bin kişi tamamlayıp Osmanlı ülkesine ulaşabilirler. Bunların 5.000 kadarı balkanlara özellikle bu günkü Bulgaristan Sırbistan ve Arnavutluk sınırı boyunca yerleştirilirler. Bu ise yeni sorunların bir başlangıcı olur.  Kafkaslardan gelerek iskan edilen bu Müslüman nüfus karşılarında Ortodoks Hristiyanları görünce yaşadıkları acıların bedelini bunlara ödetme yoluna giderler. Saldırılar kırsal kesime de yansıyınca çok sayıda Hristiyan komşu ülkelere göç eder bu ise Bulgar bağımsızlık harekete için iyi bir toplumsal taban oluşturur. Türk düşmanlığının yayılmasına katkıda bulunur.

Bulgar Edebiyatçı İvan Vazov’un (1850-1921) “Boyunduruk Altında” (Pod igoto) adlı romanı gelişen bu düşmanlığın en iyi yansımalarından biridir. Romandan;

“ Diğerleri üzerine geldiğinde o hala ona bilinçsizce bıçağını savuruyordu. Kana susamış bir hayvandı sanki. Hala sağ olan Türk şimdi insan biçimini kaybetmiş bir e yığınına dönüşmüştü, eriyen karlar üzerinde kan gölleri oluşmuştu. Okliyanov bu manzaradan gözlerini çevirirken şöyle düşünmüştü.
-  Bu çirkin bir intikam ama tanrının gözünde ve insanın vicdanında halkı olan bir şey! Kana susamışlık ama iyi bir işaret. Bulgarlar 500 yıldır koyun oldular şimdi vahşi bir hayvana dönüşmesi iyi oldu.  İnsanlar uysal koyundan çok yaban keçisine, keçiden çok köpeğe, kurt yada kediden çok kaplana, kendiler için iyi bir yiyecek olan tavuktan çok yırtıcı kuşlara saygı gösterirler. Neden? çünkü bunlar özgürlük ve adalet demek olan gücü temsil ederler.  “

Bundan böyle şiddet ve kışkırtma amaçlı saldırılar Bulgar isyanının temel felsefesi olacaktır.

Kısmî Özet

Normal 0 21 false false false TR X-NONE AR-SA

İmparatorluğa Yunanların Mora isyanından sonra göç etmek zorunda kalanların sayısı ancak 3-4 bindir. Çünkü sağ olarak kurtulanların sayısı ancak bu kadar kalmıştır.  Bu Mora isyanında Filiki Eterya cemiyeti ile Cezayir-i Sebâ otonom Cumhuriyetinin payı büyüktür.

Cezayir-i Sebâ denilen otonom cumhuriyet İyon denizinde bulunan 7 adadan oluşur.  Bu 7 ada napolyon’un döneminde Venedik’ten Fransa’ya geçmiştir. Daha sonra Napoleon Mısır’da işgal edince Avrupa’nın  büyük güçleri bir koalisyon oluşturarak Akdeniz’e indiler ve  Napoleonu vurmaya yöneldiler ve  iyon denizindeki bu 7 adayı da vurdular.  Napoleon yenilince bu adalar Fransa’dan alınarak Cezayir-i Seba Cumhuriyeti ( 7 Ada Cumhuriyeti) adyıla otonom bir devlet kurulur. Bu Cumhuriyetin yapısınca Osmanlı devletine bağlı olacak ve vergi verecek fakat diğer yandan Rusya’nın da kefaleti altında olacaktır.  Rus askerler burada görev yapacak ve bu askerlerin giderlerini de Osmanlı maliyesi karşılayacaktır. Bu adanın ahalisi büyür oranda Rumlardan oluşur. Ruslar burada balkanlarda kışkırtacakları Rumların bir ön provasını yaparlar.

Bu otonom cumhuriyet yapılanmasının en büyük siyasal sonucu Rum ulusçuluğunun ortaya çıkmasına sebep olmasıdır.
…

Osmanlı Balkanlardaki bu denli etnik çatışmaların sebeplerinden birisini de biraz geriye giderek 1815 viyana kongresinin milletler sorununa getirdiği çözümde aramak gerekir.  Kongrenin milletler sorununun çözümünün sayısal çoklukta aranması, yani kompartıman milliyetçiliği kanlı çatışmaları başlatmıştır. Farklı toplumların bir arada ve iç içe yaşadığı bölgelerde egemenliğin sayısal çoklukta aranması çatışmaya adeta davet çıkarır. Özellikle böyle bir hareket geniş bir toplumsal tabana dayanmıyorsa!
…
Bu bağlamda başlayan saldırılar hakim sınıf olan Müslümanlara yönelir. Sadece Türkler değil Müslümanlara. Bosna’da Müslüman Slavlar ( Yunanistan’da Müslüman Arnavutlar) Makedonya’da İslamlaşmış Pomaklar!.. Bundan böyle bu topraklarda hiçbir Müslüman ikamet edemeyecek diye bir slogan üretilir.
…
Bu arada Yunanlar kâfir saydıkları Yahudileri de Müslümanlar kadar hevesle kıyımdan geçirirler.  Ne yazık ki bu ırkçı ve kanlı yöntem bundan sonraki bütün isyanlar içinde belirleyici bir model olacaktır. Artık bütün ayaklanmalarda terör ve katliamlar isyancılar tarafından bir araç olarak kullanılacaktır.

Kısmî Özet:

Prof. Kemal Karpat demografik çalışmalarında 19. asır’a kadar Anadolu’ya göç ettirilen Türk ve Müslümanların sayısına dair 9 milyon rakamını verir. Bunun 7 milyonunu Girit ve Ege adalarında içine alan balkanlardan, 2 milyonunun ise Kırım Kafkasya ve Arap yarımadasından gelenlerin oluşturduğunu belirtmektedir.
……

Balkanlardan gelen ilk göç dalgası 2. Viyana kuşatmasının başarısızlığı ardından yaşanır. 1683-1699 arası Osmanlı-Avusturya savaşları sırasında Osmanlı çekilince Üsküb’e kadar sarkan Avusturya ordusu, Türklerin Edirne’den sonra Balkanlardaki en büyük 2. Merkezi olan şehri yakar. Böylece 14. asırın 2. yarısından beri Osmanlı Türk yerleşimi olan Üsküp boşalır 40 bin olan nüfusu 10 binlere düşer.
…..
Fakat balkanlardan gelen en büyük kitlesel göç 19 asırda meydana gelir. Bunun sebebi ayrılıkçı Sırpların başlattığı isyandır. İsyancıların yaptığı ilk hareket kırsaldaki Türk mülklerini yakıp yağmalamak ve halkı şehirlere göçe zorlamaktır. Sonra sıra şehirlere de gelecektir.

10 yıl süren ayaklanmalar sonucu 200 bin civarında insanın göç’e maruz kalmıştır. Fakat bu göçler zincirin sadece bir halkasını oluşturmaktadır.