Scroll Top

Kitâbe ve Kütüphâne (Demo)

beyazit-kutuphanesi
Bugünkü Adıyla Beyazıt Devlet Kütüphanesi ( 1900'de)

Kütüphanelerin mazisi yazının varlığı kadar eskidir. Asur, Bâbil ve Hitit medeniyetlerinden günümüze ulaşan ve yazı yazmak için kullanılan kil tabletler çok eski devirlere ait kitap ve kütüphanecilikle ilgili bilgiler vermektedir. Bu medeniyetlerde zamanla yazılı tabletlerin korunması, saklanması için odalar teşkil edilmiş böylece kütüphaneler oluşmuştur.

Kütüphaneyle ilgili olarak yapılan araştırmalar ve kazılarda elde edilen bilgiler M.Ö. 2400 yıllarına kadar uzanmaktadır. Asur Devleti Hükümdarı Asurbanipal tarafından M.Ö. 625 yılında kurulan Ninova Kütüphânesi bilinen en eski kütüphanedir. Romalılar tarafından yakılan Mısırdaki meşhur İskenderiye Kütüphanesi ise devrinin en büyük kütüphanesi statüsündeydi.

Kutuphane i umumi Osmanii” Kütüb-hâne-i Umûmî-i Osmânî 1300 “

Bu günkü Beyazıt Devlet Kütüphanesine ait bu kitabede kütüphanenin ilk adı yazıyor “Kütübhane-i Umumi Osmani” olarak.

Şahıslar dışında, ilk defa devlet eli ile kurulan küpühanedir Kütübhane-i Umumi Osmani. Sultan Hamid devrinde 1882’de başlayan çalışmalar 24 Haziran 1984 neticelenerek hizmete açılmıştır.

İslam Kültürüyle yayılan kitap merakı ise pek çok kütüphane kurulmasına ve bir kütüphanecilik geleneği oluşmasına önayak olmuştur.  Bu gelenek Emeviler[1] , Abbasiler[2],  Endülüs Emevileri[3], Selçukîler[4] vs Türk ve İslam devletlerinde gelişerek yaygınlaşmıştır.

Ne yazık ki Orta Asya’dan Endülüs’e kadar olan memleketlerde kurulmuş kütüphanelerin pek çoğu İspanyol ve Moğol istilası sırasında yok edildiler. Zamanın bilim ve kültür merkezi olan Bağdat şehrini işgal eden Moğollar şehri harap ederek kitapları ya yaktı ya da Dicle Nehrine attılar. Dicle Nehrinin günlerce mürekkep renginde aktığı rivayet edilir. Bu katliamı sebebiyle tek nüsha olan pek çok orijinal kitap günümüze ulaşamadı.

Osmanlılar döneminde ilk kütüphane Osman Bey zamanında İznik’te, ikincisi ise Edirne’de Lala Şahin Paşa tarafından kuruldu.

Daha sonraki dönemlerde de İstanbul ve Amasya, Edirne, Bursa, Manisa, Trabzon ve başka şehirlerde de büyük kütüphaneler açılmıştır. Topkapı Sarayı bünyesinde kurulan Saray Kütüphanesi, Ayasofya, Süleymaniye, Şehzadebaşı ve Bayezid kütüphaneleri sürekli zenginleştirilerek zamanımıza kadar gelmişlerdir.

1882’de “ Kütüphne-i Umûmî-i Osmanî “ adıyla bir nizamname çıkarılarak herkesin faydalanabileceği umumi kütüphaneler oluşturuldu. Bayezid Devlet Kütüphanesi, İzmir, Kayseri, Konya, Eskişehir, Diyarbakır ve Bursa’da Millî Kütüphane adıyla kütüphaneler kurulmuştur.

Yüzyıllar boyunca yazılan ve bugün basılan milyonlarca kitap kütüphanelerimizi doldurmakla birlikte Osmanlılar ve daha önceki devirlerde yazılmış olan kitapları okuyacak, anlayacak pek az kimse kaldığı ve galiba fişe ve kabloya fazlasıyla güvendiğimizden buralara rağbet gittikçe azalmaktadır.

Tamam oldu kutuphane
Bir Kütüphâne Kitabesi : "Tamam Oldu Kutubhâne Sene h. 1284" (m. 1867 - 68) yazıyor

Bazı Tarihi Kütüphaneler :[nggallery id=43]


[1] İslâm târihindeki ilk kütüphâne de hazreti Muâviye’nin halîfeliği zamânında kuruldu.
[2] Abbâsî Halîfesi Hârun Reşîd’in kurdurduğu Beytü’l-Hikme adlı bir kütüphâne meşhurdur.
[3] Avrupa’da meydana gelen Rönesans hareketlerinde Endülüs Emevilerinin bu konuda payı vardır.
[4] Misalen Anadolu Selçukilerinin inşa ettiği Sadreddin-i Konevi Kütüphanesi ki günümüze 100’e yakın eseri ulaşabilmiştir.

Bibliyografya :
*
[download id=”92″], VI. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi , Ankara , 2005
*8. Yüzyıl Kütüphanelerinden İki Örnek: İstanbul Damat İbrahim Paşa Kütüphanesi ve İstanbul Feyzullah Efendi Kütüphanesi,  Zerrin Köşklü, AÜ. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi,  2000
*İslâm Dünyasında Kütüphaneciliğin Doğuşu ve İlk Örnekleri (Beytü’l-Hikme’den Daru’l-Hikme’ye),  Necati Avcı,  Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,  Sayı: 30.*
*Kütüphaneciliğin Tarihçesi ve İlk Kütüphaneler, Alar, Halis, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi,2001

Kütüb-hâne-i Umûmî-i Osmânî

<div class="title-h4"><span style="color: #000000;">Social Networks</span></div>

<div class="title-h4"><span style="color: #000000;">Popular Posts</span></div>

Haftanın Yazıları

Güncel Yazılar